ABCDE Reglan fyri Húðvøttan (Byrjandi Vegleiðing)

ABCDE reglurin er ein mnemonisk ramma, sum er útviklað til at hjálpa bæði heilsu-professionellum og almenninginum at meta um pigmenteraðar húðlesiónir fyri eyðkenni, sum kunnu vísa á melanom. Fyrst sett fram í 1980-árunum av dermatologum á New York Universiteti, er hon blivin tann mest breiða lærda aðferðin fyri sjálvmeting av húð um allan heimin. Hvør bókstavur stendur fyri einum sjónligum eyðkenni, sum er tengt at melanomi: Asymmetri, Óregluleiki í landamørkum, Litavariabilitet, Diameter meira enn seks millimetrar, og Utvikling ella broyting yvir tíð.

Rammuna er ætlað at vera atkomulig fyri fólk uttan læknaliga útbúgving, og hon umsetur kompliserad klinisk eyðkenni til einfaldar observational kategorier, sum hvør maður kann nýta undir einum sjálvmeting. ABCDE reglurin er ikki eitt diagnostiskt amboð. Hon er ein screening hjálp, sum hjálpir tær at avgera, hvør føtt eiga at fáa professionella meting og hvør eru líkandi normal.

Mørg benign føtt kunnu vísa eitt av hesum eyðkennum, og ikki allar melanom vísa allar fimm. ABCDE rammuna er best at skilja sum ein sett av samtalustartum við tínum dermatologi heldur enn ein avgerandi ja-ella-nei diagnostisk lista.!! Reglan arbeiðir við at draga tínar eygu til eyðkenni, sum statistiskt eru meira vanlig í melanom enn í benign føttum.

Tá ein føtt vísir fleiri ABCDE eyðkenni samstundis, økist suspicionsindeksi. Men, tað týdningarmesta kliniska prinsippið er, at hvør lesión, sum gevur tær ávísan áhyggju, eisini um hon ikki klárliga passar til hesi eyðkenni, hevur rætt til professionella meting. At skilja hvønn eyðkenni í detalj gevur tær møguleikan at nýta rammuna við størri sjálvsálit og nákvæmni meðan tú mánaðarliga sjálvmetingum. Følgende partar bróta niður hvønn bókstav við praktiskum leiðbeining um hvat tú skalt leita eftir og hvussu tú skalt tolka tað tú sært.

Asymmetri verður metin við at ímynda sær eina linju dregna gjøgnum miðjuna av einum føtti. Ein asymmetrisk føtt hevur tveir helvtir, sum eru greitt speglmyndir av hvørjum øðrum, hvønn tú dregur linjuna lóðrætt, vannlóðrætt, ella diagonalt. Ein asymmetrisk føtt hevur tveir helvtir, sum eru greitt ymiskar í form, litafordeling, ella hædd.

At meta um asymmetri heima, síggja tú føttið beint yvir og ímynda tær at deila tað í tveir partar eftir longsta aksin. Síðani snúgva tú tínar ímyndaðu linjur 90 gráður og deila tað aftur. Um føttið sær út til at vera nokk so javnt á báðum aksum, fær tað góðar stig fyri asymmetri.

Um ein helvtur bólgar út, vísir ymiskan lit, ella situr hægri enn hin helvtin á hvørjum aks, skalt tú leggja hetta til merkis sum ein punkt av asymmetri. Flest benign føtt eru nokk so asymmetrisk, men perfekt asymmetri er ikki kravt fyri at ein føttur at vera normal. Smáar broytingar eru vanligar og væntaðar.

Áhyggjan kemur, tá asymmetri er áberandi og greitt, ella tá ein áður asymmetrisk føttur menningur greitt asymmetri yvir tíð. Óregluleiki í landamørkum vísir til kvalitati av landamarkinum har føttið hittir umhvørvandi normal húð. Benign føtt hava typiskt sløtt, væl avmarkað landamørk, sum skapa eina rein linju millum tað pigmenteraða økið og bakgrundshúðina.

Tú kanst tracea outline við tínum eygum, og tað fylgir einum regluligum, fyrireikaðum kurvu. Áhyggjandi landamørk síggjast scalloped við fleiri indentations, notchad við skarpar angular projectioner, ella blurred har pigmentið tykist at blekna gradvis inn í umhvørvandi húð uttan ein greitt landamark. Summi melanom vísa pseudopods, sum eru fingarlíkar projectioner av pigmenti, sum strika út frá høvuðsleguni av lesiónini. Um landamarkið av einum føtti sær óreglulegt út, og tú tracear tað við tínum fingri ella eygum, finnur tú óvæntaðar bumpir og notchir heldur enn eina sløtt kurvu, er hetta vert at dokumentera og vøttan.

Litafordeling innan einum føtti er ein av teimum meira beinleiðis eyðkennum at meta. Síggja tú føttið og spyrja tær sjálvan um tað er í grundini ein litur ella um tað inniheldur greitt ymiskar skuggar ella litir innan sínar landamørk. Normal føtt eru typiskt ein einastandandi skuggi av brúnni, sum spenner frá ljósum tan til myrkum brúnni alt eftir einstaklinginum.

Týdningarmesta orðið er javnt. Ein føttur, sum er heilt myrkur brúnn, er minni áhyggjandi enn ein, sum inniheldur bleikar, myrkar brúnar, og svartar blettir innan sama lesión. Tilstøða av reyðum, hvítum, ella blá-gráum økjum innan einum pigmenteraðum lesióni er serliga viðkomandi, tí hesir litir vísa á ymiskar vevprosessir, sum henda innan føttið og eru óvanligir í benign lesiónum.!!

Tá tú metir litin, kann tú granska føttið undir javnari lýsingarviðurskiftum. Ein føttur, sum verður sæð undir heitum gløttandi ljósi og síðani undir kølum fluorescerandi ljósi, kann síggja út til at hava ymiskan lit bara vegna ljóskeldið. Altíð samanber myndir, sum eru tiknar undir identiskum viðurskiftum, og met litin persónliga undir tínum standard granskingsljósi.

Diameter er tað mest beinleiðis eyðkenni men eisini tað mest ofta misskilt. Tradisjonella markið av seks millimetrum, sum er umleið diameterin av einum standard blyantstrik, varð upprunaliga sett inn, tí melanom við tíðina av diagnosi vóru ofta størri enn hetta. Men, hetta merkir ikki, at melanom ikki kunnu vera minni enn seks millimetrar.

Smá melanom finnast, og at avskráseta eina áhyggjandi lesión bara tí hon er fimm millimetrar heldur enn sjey, ville vera ein feilir. Umvent, mong perfekt benign føtt yvirganga seks millimetrar, serliga hjá vaksnum, sum hava havt teir síðan barnaskúlan. Nýttu diameter sum ein data punkt millum fleiri heldur enn sum ein sjálvstøðugan eyðkenni. Ein stór føttur uttan aðrar áhyggjandi eyðkenni er minni áhyggjandi enn ein lítill føttur, sum vísir asymmetri, óregluleika í landamørkum, og litavariabilitet samstundis.

Margar dermatologar halda, at menning er tað týdningarmesta breyð í ABCDE ramminum. Menning vísir til hvørja broyting í einum føðing í tíð, sum inniber broytingar í stødd, formi, lit, hædd, ytra tekstur ella symptomum. Ein føðing, sum er broytandi, er ein føðing, sum krevur at fáa dent, óansæð hvussu hon sær út í løtuni.

Menning kann koma fram á fleiri háttum. Ein føðing kann vøkka, menna ein nýggjan lit inni í henni, broytast frá flatur til hægri, skifta frá rundum til ovalum, menna ytra grovleika ella flakking, byrja at kløttast ella gerast øm, bløða uttan greitt trauma, ella menna ein skorpur, sum myndast og endurnýggjast. Hvør av hesum broytingum, dokumenterað ígjøgnum tínar mánaðarligu myndir og observationir, stendur fyri menning, sum krevur professionella meting.

Tímalínjan fyri broytingar er týdningarmikil. Føðingar kunnu broytast sera seint yvir áratíggju sum ein normalur partur av húðaldri. Henda seina, støðuga menningin er øðrvísi enn ein føðing, sum broytist greitt yvir vikur til mánaðir.

Skjótt broyting er meira kliniskt týdningarmikið enn sera seint broyting, men hvør einasta greina menning skal dokumenterast og umrøðast við ein dermatolog. Hetta fýra-andin merkið er ein viðbjóðandi hugtak, sum fer út yvir ABCDE rammin. Tað er byggt á at leggja merki til, at flestu føðingar hjá einum persóni hava tendens til at deila eina vanligan útsjónd, ein familju líknandi í litamynstri og almennari karakter.

Ein fýra-andin er ein føðing, sum sær greitt øðrvísi út enn allar aðrar á tínum kropp. Hetta útlendi føðingin kann ikki nøkta serlig ABCDE krøv, men hon stendur út sum tann, sum ikki hoyrir til. Rannsóknir hava víst, at fýra-andin merkið kann identifisera melanomur, sum ikki vísa klassisk ABCDE einkenni, og ger tað til ein týdningarmiklan viðbjóðandi skanning hugtak.

Í tínum sjálvmeting, stig aftur og samanber føðingar við hvørja aðra, ikki bert meti hvørja eina í einari einastakari. Ein føðing, sum er greitt øðrvísi enn sínar grannar, hevur rætt til nærri dent.

ABCDE rammin hevur týdningarmiklar avmarkingar, sum hvør brúkarin skal skilja. Ikki allar melanomur vísa klassisk ABCDE einkenni. Nodulær melanoma, tann næst vanligasta melanom undirtegundin, sæst ofta sum ein symmetrisk, javnt litandi, væl avmarkaður kupul ella bump, sum kann vera minni enn seks millimetrar.

Hon kann vera húðlitandi, bleik, ella reyð heldur enn brún ella svørt, og tí kann hon sleppa undan hvørjari bókstav í ABCDE krøvunum uttan menning. Amelanotisk melanomur mangla týdningarmiklan lit og kunnu síggjast sum bleik, reyð, ella húðlitandi lesjónir. Fordi ABCDE reglurnar vóru mentar fyrst og fremst um litandi lesjónir, kunnu amelanotisk variantar verða heilt misdømt av hesum ramminum.

Hetta er orsøkina til, at nógv dermatologar hava lagt til rættis at leggja fleiri krøv, sum F fyri fýra-andin ella fastur at taka á, fyri at fanga lesjónir, sum falla uttan fyri traditionell ABCDE parametrar. Í fólki við nógvum atypiskum føðingum, kendum sum dysplastisk nevi, verður ABCDE reglurnar minni serligar, tí fleiri benign føðingar kunnu vísa ABCDE einkenni. Fyrir hesi fólk, verður menning og fýra-andin merkið enn meira týdningarmikið enn statisku krøvini um asymmetri, avmarking, lit, og diametr.

At nýta ABCDE rammin effektivt í praksis, brúka tað sum ein part av einari breiðari eftirlitsstrategi. Framfør tín mánaðarliga sjálvmeting systematisk, meti hvørja føðing við ABCDE krøvunum, fotografera og dokumentera tínar niðurstøður, leita eftir fýra-andin útlendingum, og fylgja broytingum yvir tíð. Tá ein føðing hevur ein flagg gjøgnum nakrar av hesum mekanismum, før tað til professionella dent við tíni dokumentatión.

Vit vita nær at síggja ein dermatolog heldur enn at bíða. Minnist, at falskir negativar eru meira vandamiklir enn falskir positivar. Tað er altíð betri at fáa ein dermatolog at meta eina føðing, sum endar við at vera benign, heldur enn at avskriva eina órógvandi lesjón, tí hon ikki nøkta hvørja ABCDE kassa. Brúka rammin sum eina leiðing til at økja tínan varhuga, ikki sum ein portvøttur, sum forðar tær í at leita eftir professionellari meting.