Kynsligur herpes (herpes genitalis)
Frekvens
Vanlig
Aldursbólkur
Ungir vaksin
Framstig
Episodisk
Smittandi
Ja
Kynsligur herpes er ein kynssjúka, ið stavar frá herpes simplex virus typum 1 ella 2. Tað vísir seg vanliga sum pínufullar bløðrur og sár á ella rundan um kynsgøgnini, anus ella nærhendis húð. Virusið verður verandi í kroppinum alt lívið og kann blossa upp aftur av og á. Viðgerð kann ikki beina fyri virusinum, men hon kann stytta útbrotið, linna sjúkueyðkennini og minka um vandan fyri at smitta onnur.
Hetta er almenn upplýsing. Við einum skanni fært tú eina detaljeraða, persónliga greining — inkl. einstakliga risiko meting, framstig fylging og mæltar aðgerðir.
Kynsligur herpes stavar frá smittu við herpes simplex virus, vanliga gjøgnum kynsligt samband við ein smittaðan partnara. HSV-1 ella HSV-2 kemur inn gjøgnum smáar húð ella slímhinnubrek og setur seg so í nærhendis nervafrumum, har tað kann reaktiverast seinni og elva til nýggj útbrot.
Tú ert í størri vanda fyri kynsligum herpes, um tú hevur óverjað kynsligt samband við fleiri partnarar, hevur ein partnara við kendum herpes ella byrjaði kynsliga virksemi í ungum aldri. Veiknað immunverja, aðrar kynssjúkur og títt húðirritatión í kynsliga økinum økja eisini um vandan fyri smittu og afturvendandi útbrotum.
Kynsligur herpes verður viðgjørdur við antiviralum tablettum sum acyclovir, valacyclovir ella famciclovir, sum stytta útbrotini og minka um pínu. Mild tilfelli kunnu bara krevja lokal røkt sum milda vask, leys bummullsklæði, heitar baðir og pínustillandi, meðan tíðilig ella álvarsom útbrot kunnu krevja longri niðursett antiviral viðgerð, sum lækni ásetur.
Tú kanst minka um vandan fyri kynsligum herpes við at brúka kondom, avmarka talið av kynsligum partnarum og sleppa undan kynsligum sambandi undir útbrotum ella tá ið tú kennir ávaringartekin sum kitlandi ella brennandi. At siga partnarum frá tíni diagnosu, umhugsa dagligar antiviral tablettir um útbrot eru tíðilig, og at stýra útloysarum sum stress og sjúku hjálpa eisini við at minka um afturvendandi útbrot og smittu.
Far til ein húðlækna, venereolog ella kynsligan heilsulækna, um tú varnast pínufullar kynsligar bløðrur, sár ella brennandi kenslur, serliga eftir nýtt kynsligt samband. Bráfeingis kanning er neyðug, um tú hevur sterka pínu, trupulleikar við at pissa, fepur, ert við barn ella hevur veiknað immunverju.
Kynsligur herpes krevur vanliga skjóta, men ikki bráðfeingis røkt, serliga fyri eitt fyrsta tíðarskeið ella um sjúkueyðkennini eru álvarsom. Far til bráð- ella neyðrøkt, um tú ikki kanst pissa, hevur sera sterka pínu, høgan fepur ella ert við barn og heldur, at hetta er títt fyrsta útbrot.
Upplýsingarnar her eru bert til læring og staðfesta ikki professionell læknavísindi. Alltid ráðgeva einum dermatolog ella lækna um tú hevur nakrar ivamál.
Ein húðpapillom er ein góðkynja vøkstur, sum stendur út yvir húðina, ofta á einum tunnum stilki. Hon sær vanliga út sum vanlig ella eitt sindur myrkari húð og er oftast óskaðilig, men kann vera irriterandi ella kosmetiskt órógvandi.
Herpes simplex er ein vanlig virussmitta, sum elvir afturvendandi bólkar av smáum, pínufullum bløðrum á húðini ella slímhinnunum, oftast rundan um munnin ella kynsgøgnini. Virusið verður verandi í kroppinum alt lívið og kann aktiverast av og á, serliga undir strongd, sjúku ella øðrum útloysarum.
Herpes zoster, ella helvetesild, er eitt pínufult útbrot við bløðrum, sum stavar frá endurvirkan av varicella-zoster virusinum, sama virus, sum elvir til barnasótt. Tað ávirkar vanliga eina síðu av kroppinum eftir einari nervaleið og kann føra til langvarandi nervapínu, um tað ikki verður viðgjørt tíðliga.
Kopper er ein sera smittandi sjúka, ið stavar frá varicella zoster virusinum, sum vanliga rakar børn. Hon byrjar við fepur og mótleika, fylgt av einum kláandi reyðum útbroti, sum gerst til bløðrur fyltar við veskju, ið síðani skorpna. Hjá frískum børnum fer hon vanliga burtur av sær sjálvum eftir umleið 7-10 dagar, men hon kann vera vandamikil fyri pinkubørn, barnakonur, vaksin og fólk við veikum immunverjum. Eftir koppar, verður virusin verandi í kroppinum og kann seinni elva til helvetesild.
